29 oktober 2014

Omgaan met cultuurverschillen

Bijeenkomst voor taalcoaches

Op woensdag 29 oktober jl. werd er weer een bijeenkomst voor taalcoaches gehouden in de Centrale Bibliotheek. Aan de bijeenkomst namen meer dan 40 coaches en uiteraard ook de coördinatoren deel. Nadat Ellie Christoffersen, onze projectleider, de bijeenkomst had geopend en een tweetal nieuwe coördinatoren, Paula Voges en Mae Berkel, had voorgesteld, gaf zij eerst het woord aan Yolanda Meijer, medewerker van de bibliotheek, die iets vertelde over het Taalhuis in de bibliotheek waar anderstaligen sinds kort alle gewenste informatie over het Haagse taalaanbod kunnen krijgen en de taalkoppels veel NT-2 (Nederlands als tweede taal) literatuur kunnen vinden. 

Vervolgens hield Arent Muller een inleiding over het omgaan met cultuurverschillen aan de hand van het boek van Geert Hofstede: ‘Allemaal andersdenkenden’. Hofstede voegde inmiddels enkele hoofdstukken aan zijn standaardwerk toe. Cultuur kan men zien als de collectieve programmering van de menselijke geest. Het is ook een zich voortdurend vernieuwend proces. Het model dat indertijd door Hofstede is ontworpen noemde Arent heel waardevol maar het gaat toch voorbij aan situationele verschillen die er vaak zijn. 

Hofstede gaat uit van een vijftal dimensies (aspecten) van cultuur namelijk: machtsafstand (1), individualisme versus collectivisme (2), masculiniteit versus femininiteit (3), onzekerheidsvermijding (4) en langetermijndenken (5). In het ene land is men bijvoorbeeld veel gevoeliger voor autoriteit dan in het andere en dat betekent dat men hoger scoort op de dimensie machtsafstand (1). In sommige landen staat het individu voorop, in andere juist de gemeenschap (2). Er zijn landen met voornamelijk ‘mannelijke’ waarden: de beste moet winnen, of met ‘vrouwelijke’: overleg en samenwerking staan voorop. Nederland scoort hierin hoog (3). In een land dat hoogt scoort op onzekerheidsvermijding worden veel regels gesteld en wil men weten hoe het hoort (4). In sommige landen denkt men vooral aan de toekomst, in anderen juist aan de huidige situatie (5). Met behulp van deze dimensies is veel individueel gedrag beter te begrijpen.

Nadat Arent nog wat verder op het model van Hofstede was ingegaan en had aangegeven hoe Nederland op de diverse dimensies scoort in vergelijking met andere landen, gaf hij bij wijze van oefening een reeks voorbeelden van situaties die zich in de omgang met mensen uit een andere cultuur kunnen voordoen waarbij men er op bedacht moet zijn dat handelingen anders moeten worden geïnterpreteerd dan wij in Nederland gewend zijn.

In een aantal werkgroepen werden vervolgens ervaringen uitgewisseld, waarover plenair verslag werd gedaan. Het ging daarbij om de volgende situaties:

  • Een vrouw uit Eritrea is doodmoe. Haar man studeert. De vrouw vertelt dat Afrikaanse mannen niet meehelpen in de huishouding. Het probleem heeft raakvlakken met de cultuurdimensies masculiniteit-femininiteit en collectivisme-individualisme. Een mogelijke oplossing is het bespreekbaar maken door middel van een open vraag bijvoorbeeld: ‘Wat doet jouw man in huis?’ In dit geval heeft de vrouw het met haar man besproken met als gevolg dat hij meer in huis ging doen.
  • Een anderstalige wil geld lenen. Dit probleem raakt aan de cultuurdimensie collectivisme-individualisme en onzekerheidsvermijding. Mogelijke oplossing: duidelijk stellen dat: ‘wij er als taalcoaches niet zijn om onze taalmaatjes geld te lenen’ (zo zijn onze regels).
  • De anderstalige komt niet opdagen. Cultuurdimensie: onzekerheidsvermijding. In sommige culturen worden afspraken minder als bindend beschouwd dan bij ons. In zo'n geval kun je vragen: ‘Was u op de hoogte van onze afspraak?’ Of: ‘Lukte het niet om te komen?’ In ieder geval is het belangrijk om het bespreekbaar te maken, een eigen grens aan te geven (individualisme) maar wederzijds gezichtsverlies te vermijden (collectivisme).
  • De anderstalige praat veel, maar het is meer een vorm van gezelligheid dan het leren van de taal. Als je zo met elkaar praat moet je toch wel een vriend zijn. Cultuurdimensie: individualisme-collectivisme. De taalcoach vindt het moeilijk om ertussen te komen. Ook dit is vaak bespreekbaar te maken door het maken van een opmerking als: ‘Wij taalcoaches zijn er om...’
  • Waar kun je afspreken met een anderstalige? In een privé of openbare setting? Bij de anderstalige of bij de taalcoach? Er is soms groot verschil in woonomstandigheden. Soms speelt de reisafstand een rol. Dit heeft te maken met grenzen stellen en grenzen respecteren, onzekerheidsvermijding en collectivisme-individualisme. Soms kan een praktische oplossing gevonden worden door een publieke plek te zoeken ergens halverwege beide locaties.

Nadat deze situaties plenair besproken waren droeg Arent nog een gedicht voor. Tenslotte bedankte Ellie Arent voor zijn bijdrage en Yolanda voor de gastvrijheid in de bibliotheek. Daarna volgde een informeel gedeelte met drankjes en heerlijke hapjes, verzorgd door Mae Berkel..

Wim Koole

 

Als je staat aan het begin van je kennen,
sta je aan het begin van je voelen.
Wie alleen kan zien wat het licht onthult
en alleen kan horen wat het geluid verkondigt
ziet en hoort eigenlijk niets.

De werkelijkheid van iemand anders
is niet gelegen in het feit wat hij je onthult
maar in wat hij je niet kan onthullen.
Als je hem dus wilt begrijpen
luister dan niet naar wat hij zegt,
maar veel meer naar wat hij niet zegt.

Jij en ik blijven vreemden voor het leven,
voor elkaar en voor onszelf,
tot de dag waarop jij spreekt en ik luister.
Omdat ik meen dat jouw stem, mijn eigen stem is
en ik, wanneer ik voor je sta,
meen dat ik mezelf zie staan voor een spiegel. 

Kahil Gibrian

© 2017 Knijnenburg Producties